Helga Maria Baumgarten in de spotlights

Esther_Helga

Foto uit de flyer van het RO theater

Helga heet ze, een personage dat uit de anonimiteit wordt getild. Esther Scheldwacht is daar de aanstichtster van. Zij is een van die actrices die barst van de kwaliteiten, van de talenten, van de mogelijkheden en desondanks bij het grote publiek onbekend is. Het is mij een raadsel dat iemand die zo goed is in haar vak en zo bevlogen met theater bezig is, aan de ogen van de massa ontsnapt. Volle zalen zou ze moeten trekken. Haar verhalen zijn van een schoonheid die ik iedereen gun. Het begon al toen ik Esther voor het eerst zag spelen: Honey was ze, in Who’s afraid of Virginia Woolf, uitgevoerd door het RO-theater. Ontwapenend was ze, met een geheim dat ik op dat moment, als een van de weinige mensen, kende. Steeds als ik haar in de jaren daarna zag spelen, maakte ze iets bijzonders van de vaak ondersteunende rollen en ik zag haar vakmanschap. Verbaasd was ik dat niet iedereen dat zag.

Gelukkig schreef Loek Zonneveld in de Groene Amsterdammer lovend over de ‘Sunshine Show’ door Esther geschreven, gespeeld en geregisseerd. Ook in de Volkskrant kreeg haar stuk vijf sterren. Sunshine Show is het verhaal van een ladyboy, een figuur uit Hollandse Spoor van het Nationale Toneel, dat in de verbeelding van Esther een eigen leven ging leiden. Nadat ze het stuk  – ook in reprise – heeft kunnen spelen in een flink aantal theaters, schreef ze ‘Op een mooie Pinksterdag’, een verhaal over rouw, gebaseerd op ‘Ontpopt’ van Caspar Janssen. Ze regisseerde daarvoor haar man Stefan de Walle. Twee keer zag ik het en ook dat stuk was een juweeltje. Esther is wars van de aandacht die bekende Nederlanders krijgen en ik voel daar in mee: alsof wij, gewone mensen met gewone levens en die ook gewoon over straat kunnen lopen zonder aangeklampt te worden voor een handtekening, er niet toe zouden doen. Alsof wij geen grote verhalen zouden hebben.

Helga Maria Baumgarten is ontstaan uit een achtergrondfiguur, een bijfiguur uit de voorstelling Bossen van het ROtheater (regie Alize Zandwijk), een van de drie stukken van schrijver Wajdi Mouawad (Branden). Esther speelde de rol van de verpleegster. Maar ze wilde meer, ze zag meer en het verhaal ontvouwde zich tot wat ze nu op het podium brengt. Een gewone vrouw met een gewoon leven, een leven zoals velen leiden, niet onbetekenend, maar ver weg van glamour en spotlights. In dit verhaal komen fictie en feit bij elkaar, stoeien personage en actrice met elkaar, raken toeschouwers in de ban van verloren en nooit vertelde verhalen, van verbinding tussen toen en nu, van het spelen van een rol, maar ook van verwarring over wat echt is en wat niet echt is, van wat theater is en hoe belangrijk dat mensen zich voorstellingen kunnen maken. Niets is echt en toch ook weer alles.

De voorstelling Helga Maria Baumgarten is nog te zien op 28 en 29 april in Theater aan het Spui. Ik gun iedereen wat er met mij gebeurde: dat moment waarop duidelijk wordt dat er een verbinding is tussen het personage, de actrice en jou en dat je niet zonder haar verbeelding kunt. Dat ze je raakt. In je hart.

Geplaatst in Den Haag, Theater | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

CD-presentatie project Maarten Witkam ‘Reiziger’

Gisteravond was het dan zover: een project waar ruim een jaar aan is gewerkt, werd gepresenteerd. Het is het eerste soloproject van Maarten Witkam die hiervoor een aantal CD’s heeft gemaakt met de groep Dempsey. Na een langdurige samenwerking werd een afscheidsconcert gegeven met de laatste CD van de groep: Spijt.

De CD die gisteravond gepresenteerd werd, bestaat uit 13 op muziek gezette gedichten uit uiteenlopende richtingen en tijden. Zo zong ik bijvoorbeeld een gedicht van Christine de Pisan, geschreven in 1393. Maar ook het gedicht van Ana Achmatova uit 1913, dat ik met Maarten en Kento Nomura speelde tijdens de Poëziemanifestatie in mei 2013.

Op het podium van het buurthuis in de Kooi aan de Driftstraat (Leiden Noord) was het een drukte van belang, want de gedichten werden in wisselende samenstellingen gespeeld en en werd uitgebreid met muzikanten die niet op de CD staan. Ook Maartens gezin deed een duit in het zakje, met als bijzondere vermelding dat we zonder zijn zoon Herman de CD nooit hadden kunnen maken. Alle muzikanten die meespelen op de CD zijn een of meerdere keren naar zijn studio geweest voor opnames.

De techniek had de handen vol aan het afstellen van zang- en instrumenten microfoons om iedereen goed uit de verf te laten komen. Instrumenten variërend van gitaren, blokfluit tot sopraansax, percussie en drums, piano, accordeons, hobo, Doedoek en de Gijek, een Oeigoerse viool. Voor de pauze speelden we alle nummers van de CD en na de pauze nummers die sinds de opnames ontstaan zijn en die stof voor een volgende CD vormen.

Ondanks het feit dat het vooral het project van Maarten Witkam is, die echt prachtige muziek componeert op een zodanige wijze dat de gedichten volledig tot hun recht komen en waarin de sfeer van een gedicht wordt uitgedrukt met muziekinstrumenten en toonladders uit verschillende windstreken, ben ik ook persoonlijk heel blij met het project. Het maken van een CD en het vastleggen voor het nageslacht van mijn stem is altijd een droom van me geweest en nu, met dit project, staat mijn stem op CD: twee van de dertien gedichten zing ik solo en bij nog eens twee hoor je mijn stem op de achtergrond.

De CD Reiziger is te koop voor slechts 10 euro. Bestellen kan bij muziekcentrum_leidennoord@kpnmail.nl
Foto’s volgen nog!

Geplaatst in Leiden, Muziek | Tags: , , | 1 reactie

Weg van de alledaagse hectiek: Oh die Zee

Oh die Zee

Oh die Zee

Oh die Zee is een productie met fragmenten uit de radioserie Odysseia, gebaseerd op de Odyssee van de Griekse dichter Homeros. In de audiowandeling langs het strand en door de duinen van het Zuiderstrand van Scheveningen hoor je drie verhalen uit de Odyssee die met de zee te maken hebben.

Je begint bij strandtent La Cantina. Daar krijg je een MP3-speler mee en een routebeschrijving voor de drie locaties die je onderweg tegenkomt en waar je steeds een van de verhalen kunt beluisteren. Je loopt over het strand en afhankelijk van de weersomstandigheden gaat dat al dan niet gemakkelijk. Een beetje worstelen met de weergoden hoort wel bij de Odyssee natuurlijk, dus of het nu regent of stormt of dat de zon fel schijnt, de verhalen tekenen een sfeer die past bij de omstandigheden.

Heel toevallig was ik er twee keer op erg warme dagen. Vooral het ploeteren door rul zand van zowel duin als strand, gaf de verhalen extra cachet. Het beetje schaduw op locatie 1 (bovenop een zeecontainer, met uitzicht op zee) zorgde voor enige verkoeling en ik luisterde naar de waarschuwingen van Kirke, de stralende van de godinnen, om vooral de Sirenen te weerstaan, de was in de oren van de bemanning en het gezang van de wezens waar de meeste zeelui door behekst raakten. Over Skylla, het moordlustige en veelkoppige monster en over de slurpende Charybdis en de mooie Kalypso. Voor het tweede verhaal liep ik langs het Zuiderstrandtheater en de voormalige radiotoren een volstrekt verlaten duinpad op. Geen mens kwam ik er tegen, alleen ongerepte en beschermde natuur. Strakblauwe lucht, heet zand aan mijn voeten en geen greintje schaduw brachten me vervolgens naar de tweede locatie: reusachtige schommels hoog op een duin, lichtjes wiegend op een zacht briesje. Daarbij werd een geluid geproduceerd waardoor ik me op een heus schip waande. Ik gluurde (vanwege de het helse licht van de zon met halfdichte ogen) naar de zee en hoorde de storm woeden terwijl Odysseus bij Kalypso vandaan thuis trachtte te komen. Terug het duin af, langs een verhard pad naar het strand om via de branding met mijn voeten in het koude water te lopen naar de derde locatie: uit de verte leek het een schip met grote zeilen, dichterbij bleek het een ‘scheepswrak’ en waren de zeilen hangmatten. Het derde verhaal van de thuiskomst van de held Odysseus en de nevels waarin zijn land verborgen lag, beluisterde ik liggend, de zijkant van de hangmat iets omhoog tegen de felle zon, starend naar de zee, zo blauw en ver. De stem van acteur Ton Lutz en de prachtige muziek die de verhalen begeleidde en de wandeling naar de verschillende locaties hadden me bijna twee uur uit het hectische leven van alledag getild.
Oh die Zee kun je vandaag nog starten tot 18.00 uur en daarna alleen nog deze zaterdag 29 en zondag 30 augustus tussen 10.00 en 18.00 uur.

Oh die Zee is een productie van Stichting Zeeproducties en artistiek leider/regisseur Ingrid van Frankenhuyzen. Zie http://www.ohdiezee.nl

De zeecontainer

De zeecontainer

De schommels

De schommels


De schommels zijn ontworpen door Pink Steenvoorden

Het scheepswrak

Het scheepswrak

Geplaatst in Den Haag, Muziek, Theater | Tags: , , | 2 reacties

Mijmeringen over het Geloof van Leiden

Twee mensen zijn het begin, met twee mensen kun je de wereld aan. Met twee mensen heb je een ontmoeting die aan het begin kan staan van grote veranderingen.

Voor mijn boek ‘Lopend door Leiden’ waarin ik onder meer vertel over de geschiedenis van de Pieterskerk, heb ik er uitgebreid rondgelopen om foto’s van het interieur te maken. In die beelden zocht ik de mystiek van de kerk. In ‘het Geloof van Leiden’, een voorstelling van PS|theater in samenwerking met verschillende partijen, was de Pieterskerk het decor. De beelden die ik daar zag, benaderden de mystieke sfeer van de kerk en tegelijkertijd symboliseerden de beelden de ontmoeting van en met stadsgenoten. De voorstelling verbond verleden en heden met elkaar.

In het stuk (tekst van Eva Mathijssen) is geloof niet direct verbonden aan religie en door de Pieterskerk als decor te nemen, is dat ook niet nodig. Zo wordt Petrus, de beschermheilige van de stad, niet genoemd. En toch is hij aanwezig vanwege de kopie van het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden, dat links achter in het schip hangt. Het gaat veel eerder om geloof in de stad, in de wens niemand buiten te sluiten, geloof in elkaar en om het geloof van de kracht die ontmoeting tot stand kan brengen.

De voorstelling heb ik twee keer gezien, omdat je – zei Proust dat niet – iets pas voor het eerst ervaart als je het een tweede keer waarneemt. In eerste instantie werd ik overspoeld door beelden, waarbij de tekst niet volledig tot me doordrong, de verhaallijnen daardoor aan de beelden ondergeschikt werden. De tweede keer waren de beelden nog steeds overweldigend, maar doordat ik ze in mijn geheugen had opgeslagen, was er meer ruimte voor de tekst.

Daarin was de inleiding die PS|theater haar vrienden aanbood voorafgaand aan de voorstelling op 11 juli zeer behulpzaam. Twee bevlogen kunstenaars: regisseur Pepijn Smit en tekstschrijver Eva Mathijssen vertelden hoe het Geloof van Leiden tot stand is gekomen en welke verhaallijnen er in het stuk te onderscheiden zijn. Ik geloof dat een dergelijke inleiding vaste prik moet zijn om de achtergrond van een stuk te verhelderen en toeschouwers ‘op te warmen’ voor wat komen gaat.

Langzaam ontvouwden die lijnen zich tijdens het spel. De vader, de zoon en misschien wel een kleinkind of de zoon als jongen, of misschien een verwijzing naar de drie-eenheid uit de joods-christelijke traditie. Het Dans Orkest 7-27 dat dwars door alles heen een eeuw muziekgeschiedenis brengt, een groep tegendraadse mensen met een beperking die zich geen enkele beperking laten opleggen (Domino), pubers die de ander voor het eerst bewust lijken te ontdekken en – hoe toevallig – Adam en Eva heten en twee bevlogen utopisten die de stad hun POP-UP Utopie voorschotelen. In hun enthousiasme raken Jonah en Sara de stad bijna kwijt tot ze beseffen dat een opgelegde utopie niet werkt, een illusie is, dat mensen aangeraakt worden door elkaar te ontmoeten, bijvoorbeeld op de plek waar ooit een waterput was en een kerk ontstond. Het Geloof van Leiden is rond, PS|theater is met zomerreces, maar zal in het nieuwe seizoen beginnen aan Het Verlangen van Leiden. Ik geloof dat ook dat weer prachtige producties zal opleveren.

Gezien: 5 en 11 juli 2015 op locatie in de Pieterskerk
Zie ‘Het Geloof van Leiden‘ voor alle medewerkers!

Eva Mathijssen

Eva Mathijssen

POP-UP utopie van Jonah en Sara

POP-UP utopie van Jonah en Sara

20150711_205548

Dwars door alles heen

20150711_214358

De stad komt als je haar los laat

Geplaatst in Leiden, Muziektheater, Theater | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Perfecte balans in Stadium IV van Sander Kollaard

68b192fb60-Stadium IV voorkantBoekenweek. Ik stond bij Kooyker en mijn oog viel op ‘Stadium IV’ van Sander Kollaard. Ik was alweer vergeten dat het etiket ‘boek van de maand’ erop geplakt was door de nimmer stakende nieuwe onderwerpen verzinnende redactie van de Wereld draait door (DWDD). Ik bladerde erin en het eerste wat ik zag was de titel van een van de eerste hoofdstukken: ‘Niet-kleincellig longcarcinoom, stadium IV’ en schrok omdat een van mijn vriendinnen dezelfde diagnose hoorde, nog geen jaar geleden. Het kon niet anders. Ik moest het wel meenemen. Het is uit, ik heb nog geen vijf minuten geleden de laatste bladzijde gelezen. In één ruk, zoals het zo weinig poëtisch heet.

Het is, dat werd vast al door anderen genoemd, een liefdevol boek. De sticker op de omslag verraadt het al: Ode aan de liefde, het etiket van DWDD. Met veel oog voor detail en een verrassend passende timing, een ritmische balans, nemen de woorden me mee naar een onbekend land.  Krijg ik in vogelvlucht een heel leven voorgeschoteld. Een leven dat zich voornamelijk lijkt af te spelen op een eiland dat lijkt op het lijf van een vlinder zonder vleugels. Zie ik de helix voor me van een knikker, amulet en rode draad door het boek, als strohalm om aan vast te houden, als metafoor voor het wrede toeval van een kink in de kabel in ons DNA. Die strohalm voelde ik ook bij de soms zakelijke toon over het verloop van de ziekte. Een verademing misschien, om de emotie die als vanzelf wordt opgeroepen, tijdelijk de baas te kunnen.

De opbouw en de balans tussen nu en toen is zo volstrekt logisch dat het voelt of je niets van het leven van Barend en Sarie hebt gemist.

Geplaatst in Literatuur | Tags: , | Een reactie plaatsen

Zwermen rond immense schilderijen van Rothko

Ooit schreef ik over Rothko en was benieuwd wat er zou gebeuren als ik voor die immense schilderijen zou staan. Ik verheugde me dan ook op de grote tentoonstelling in het Gemeentemuseum. En ben zo vaak van plan geweest om te gaan. Uiteindelijk ging ik pas in de laatste week.

Met trein en tram haastte ik mij die zondag naar het Gemeentemuseum. De enige was ik niet, maar toch kon ik zo doorlopen: kaartje met korting (want uiteraard museumkaarthouder), kluisje voor mijn spulletjes en hoppa – naar boven. Ik zocht die emoties en vond ze in eerste instantie niet. Te druk. Bij de ingang stond tevergeefs het schriftelijk verzoek de stilte te bewaren, maar dat verzoek werd massaal genegeerd. Geroezemoes alom. Logisch ook, je wilt juist je ervaring delen. De ontbrekende stilte zorgde ervoor dat ik cerebraal naar het werk keek, ‘meditatie’ was onmogelijk. Ik besloot het geroezemoes voor lief te nemen, zowel naar de werken te kijken als naar de mensen. Het viel me op dat we net als spreeuwen waren, gedwongen door de krapte bewoog iedereen zich behoedzaam, gaf de een de ander de ruimte om toch dat moment van ‘alleen zijn met een doek zonder titel dat zijn werk enkel doet op geringe afstand ervan’.

20150222_105824Ik ging zitten, keek rond, luisterde naar de verhalen van gidsen en bezoekers, liep weer rond, liep zaal in en uit en kwam steeds weer terug, merkte dat ik geen afscheid kon nemen, nog een keer naar dat rode doek kijken. Dat rode doek, dat door intens kijken van kleur leek te verschieten, oranje werd, bijna geel. Het hing in de zaal met Victory Boogie Woogie van Mondriaan. Essentie. Primaire kleuren. Ik zag andere doeken van Mondriaan en herkende er Rothko in, of andersom. Er was in een andere zaal een doek, oranje, met vlakken en strepen, een ode aan Mondriaan?

Rothko vond eigenlijk dat je elk doek apart zou moeten zien, in een kapel. Devoot als een monnik het doek op je in laten werken. Ik zag het, mensen bleven langer staan of zitten om het op hen in te laten werken. En ik hoorde hen over hun associaties praten. Van Gogh, die ene, die met het blauw dat bewerkt is met golven, daarboven het felle geel dat lijkt te schijnen als de zon. Ik dacht Starry Night, zij vonden het meer weg hebben van zijn laatste werk, korenveld met kraaien. En terug liep ik weer, maakte gebrekkige foto’s van details om er iets van vast te houden. Blij dat ik er was en ja, heel soms kwam er iets los, toen ik schilderijen zag die meer op sculpturen leken en van het platte vlak op mij af leken te komen.
20150222_111726

Rothko1

 

Geplaatst in Kunst | Tags: , | 5 reacties

Keiga in SieboldHuis

Kawahara Keiga (schatkamer)

Kawahara Keiga (schatkamer)

Tekst volgt!

Geplaatst in Kunst, Leiden | Tags: , | 1 reactie

I love Leiden

Meelfabriek

Meelfabriek ‘de Sleutels’

Al sinds 1977 wandel en fiets ik door Leiden. Gelukkig was ik in de eerste jaren vooral bezig met studeren en het daarbij horende studentenleven, zodat ik de grauwe staat van de stad volledig aan me voorbij heb laten gaan. Direct na mijn studie vertrok ik overdag naar een straat in het centrum van den Haag en had ik weinig oog voor de toch opmerkelijke verbeteringen die de Leidse gemeente vanuit haar positie als armlastige en door de overheid ondersteunde gemeente aan de binnenstad kon aanbrengen. Van een grauwe economisch ingestorte industriestad werd Leiden opgepoetst en een stuk kleurrijker. Sinds ik me in 2005 stortte op bijhouden van een weblog en een digitale camera aanschafte, ging ik met andere ogen naar mijn stad kijken. Tot dan toe was ze mijn geliefde woonplaats, vanwege het dorpse karakter. Vanaf het moment dat ik door mijn camera keek, werd me duidelijk dat ik er niet alleen graag woon omdat je altijd vrienden en bekenden ontmoet en je er gemakkelijk nieuwe vrienden maakt. Leiden is ook nog eens geweldig fotogeniek. Het licht is er uniek en dat komt ongetwijfeld doordat Leiden zo dicht aan zee ligt, ook al een positieve bijdrage aan het woongenot.

Ooit ontmoette ik op vakantie in Griekenland een jongen die al heel zijn leven in Athene woonde en nog nooit op de Plaka was geweest. Omdat ik er zo enthousiast over was, wandelde hij met mij naar de Akropolis, een eeuwenoud monument waar hij altijd aan voorbij gelopen was. En dat deed ik in mijn eigen stad ook: ik fietste en wandelde met duidelijke doelen voor ogen, zonder onderweg rond te kijken. Mijn weblog heeft me de ogen geopend, mijn camera heeft mijn horizon verbreed en verdiept. Op de fiets door Leiden, onderweg naar huis, zag ik steeds meer details en ontdekte ik hoe geweldig de stad is.

Geplaatst in Fotografie, Leiden, Persoonlijk | Tags: , , | 4 reacties

Ambassadeur van PS|theater

Trouw, 28-7-2014

Trouw, 28-7-2014

Deze week stond er een mooi artikel in Trouw over een jaar lang De Hoop van Leiden door theatergezelschap PS|theater. Het artikel werd geschreven door journalist Marcel ten Hooven en de foto is van Rob Overmeer. Een prachtig monument voor wat PS|theater in Leiden teweegbrengt.

In het seizoen 2012/2103 begon PS|theater aan ‘de Atlas van Leiden’ met het eerste van vier thema’s: het Verdriet van Leiden. Aan het einde van dat seizoen werd een digitaal magazine gemaakt, met twee van mijn blogs erin, maar ook een essay over afscheid, verdriet en emoties in theater. Tot nu toe was dat niet te lezen op mijn blog, maar door het artikel in Trouw werd ik weer nieuwsgierig naar mijn stuk en naar de mooie foto’s van Luca di Tommaso (Leaving Leiden), die nu met zijn gezin in Berlijn woont. Wij waren de eerste ambassadeurs van PS|theater.

Hier kun je dat magazine lezen.

In juni 2013 tijdens een repetitie

In juni 2013 tijdens een repetitie

Geplaatst in Leiden, Theater | Tags: , | Een reactie plaatsen

Radioprogramma organiseert Evenement CLIC

Bart Wirtz twittert dat hij op de radio is

Bart Wirtz twittert dat hij op de radio is

Nog twee weken, dan is de laatste uitzending van Cultuur071 bij Sleutelstad voor de zomerstop. Elke zaterdag te horen van 10 – 12 uur via 93.7 FM en via 102.4 (kabel). Altijd met een studiogast die actief is op het gebied van kunst en cultuur, zoals een kunstenaar, schrijver, theatermaker of muzikant. Bart Wirtz is een van de vele muzikanten die het afgelopen jaar studiogast waren. Twee uur lang spreken de vaste presentatoren Gideon Roggeveen en Han Ruijgrok met hen over hun leven en werk. ik maak meestal foto’s van gasten en plaats die op Twitter. Na afloop schrijf ik meestal een stukje over de uitzending, die je ook gewoon hier kunt terugluisteren. En dit jaar is er iets nieuws!! En daar wil ik graag reclame voor maken,

Op 16 juli vindt er een live evenement plaats in Scheltema om 20.00 uur en het is gratis!! Er zijn twee podia met een selectie muzikanten die live in de studio speelden. Kom kijken en luisteren.

Cultuur071 Live in Concert.

voorkant poster

achterkant poster

Geplaatst in Leiden, Muziek | Tags: , | 1 reactie