Een blik achter de schermen van het maakproces

Steeds vaker zie je dat makers niet alleen hun eindproduct delen, maar ook de weg ernaar toe. Zo zag ik ooit in museum Boijmans een restaurateur aan het werk, toonde de Lakenhal alle objecten in ‘werk in uitvoering’, kun je in Naturalis zelfs meehelpen met het digitaliseren van objecten en zijn er in Leiden kunstenaars bij wie je kunt binnenwandelen als ze in een van de panden van ‘Open makers aan de markt’ werken. En ook het muziektheatergezelschap de Veenfabriek wil toeschouwers meer betrekken bij het maakproces. Dat is ook de achtergrond van een Veenproef, waar je als toeschouwer midden in dat proces stapt: je ziet fragmenten van een voorstelling in wording. Vorig jaar zag ik zeven Veenproeven en schreef over bijna allemaal een impressie.

Het gaat zelfs nog verder dan dat: De deuren van de repetitieruimte staan altijd open voor liefhebbers van dat proces. Dat wilde ik ook weleens meemaken. Van de wording van de Nieuwe Wereldsymfonie zag ik een aantal repetities en ook nog een aantal keer de voorstelling, waardoor ik goed zicht kreeg op de ontwikkeling die zich ook nog na de première voordeed. In het repetitieproces van Hyllos werd ik mij nog meer bewust van mijn rol als beschouwer van het proces. Na een voorstelling is er gelegenheid om met makers te praten, na een repetitie niet, juist vanwege de zoektocht. Het proces richt zich op het vinden van helderheid, richting, ontwikkeling van personages, verfijning van het spel en de afstemming op elkaar en de afstemming van tekst, spel, muziek en vormgeving.

Meteen al bij binnenkomst van de repetitieruimte was ik onder de indruk van het decor dat voor de nieuwe Griekse tragedie Hyllos was vervaardigd.  En dat gevoel werd versterkt naarmate ik meer van het proces zag, dat uiteindelijk culmineerde in de voorstelling in het Rijksmuseum van Oudheden. Drie keer zat ik er, telkens op een andere plek zodat ik steeds vanuit een ander perspectief naar het politieke spel keek. Daarmee leek het ook in de vormgeving veel op wat er in de werkelijke politiek gebeurt: je ziet nooit het hele plaatje omdat politici delen ervan al dan niet bewust voor het publiek afschermen.

Nog tijdens het spelen van Hyllos was een nieuw gezelschap zich al aan het oriënteren op de semi-opera the Fairy Queen van Henry Purcell. Het Asko/Schönberg ensemble dat de muziek bij Hyllos samen met de muzikanten van de Veenfabriek verzorgde, maakt in de Fairy Queen plaats voor zangers van de Nationale Reisopera en Combattimento. Ik vond het heel bijzonder om de vaste acteurs schijnbaar moeiteloos te zien glijden in de lichte en vrolijke personages van The Fairy Queen. En dat terwijl ze nog maar kort daarvoor zulke zware rollen speelden in Hyllos.

Bij de repetities van de Fairy Queen in Scheltema kwam ik voor het eerst kijken eind december, in een vroeg stadium van het repetitieproces. Er werd nog volop geïmproviseerd. De ene dag dat ik kwam, was ik de enige toeschouwer en zag ik hoe een scène veranderde door een ritmische ingreep van regisseur Paul Koek (voorbeeld 1). Andere scènes zag ik eveneens onder zijn aanwijzingen groeien. Ik zag ook hoe de zangers steeds meer gingen spelen. Een andere dag zat ik er samen met leden van theatergroep Domino dat ook in Scheltema huist. Een nogal heftige regie-ingreep had een onmiddellijk effect op de acteurs van Domino. Een lachsalvo klonk door hun gelederen en het duurde even voordat iedereen zich weer had herpakt. Die ingreep had op de scène van Helena (Jacobien Elffers) en een zingende elf (Iris van Wijnen) een enorm verhelderend effect. Daarnaast heb ik genoten van het improvisatietalent van de acteurs (voorbeeld 2). Ik ben benieuwd wat er van de ingrepen en improvisaties over is gebleven na zoveel weken meer repeteren. Een week na de Veenproef van 8 januari is het hele gezelschap naar Enschede vertrokken om daar verder te werken aan de voorstelling. Nog maar een week, dan is de première, in Enschede. Op Valentijnsdag. Daar ben ik niet bij, maar ik verheug me nu al op de voorstelling in de Rotterdamse Schouwburg op 26 februari. De Fairy Queen is in het hele land te zien tot 8 maart.

Voorbeeld 1

Als Titania (Robijn Wendelaar) bezig is met de scène waarin ze een jongen verbergt voor haar man Oberon (Reinout Bussemaker), komt Paul Koek om de acteurs en zangers in twee groepen te verdelen, die op zijn teken een bepaalde noot zingzeggen. Als hij ertussen staat en de groepen beurtelings op het ritme dat Paul aangeeft hun noten zingzeggen, krijgt de scène een totaal ander en rijker reliëf.

Voorbeeld 2

Tijdens repetitie Fairy Queen

Tijdens repetitie Fairy Queen

Op het moment dat de elfen Titania, de elfenkoningin, in slaap zingen met het prachtige ‘Hush no more’, liggen een eindje verderop Lysander en zijn geliefde Hermia te slapen. Tijdens de repetitie van deze scène liggen Lysander (Joep van der Geest) en Hermia (Milena Haverkamp) op een matras. Joep toont zijn muzikaliteit door precies in de stilte een zachte ademstoot te laten ontsnappen, wat hilariteit bij toeschouwers en medespelers opwekt.

Proeven van een Veenproef:

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Muziek, Muziektheater, Theater en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Een blik achter de schermen van het maakproces

  1. Pingback: Fairy Queen is overrompelend als de liefde zelf | Solvejg's wereld

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s