De woorden achter de werkelijkheid

Elk jaar organiseert muziektheaterensemble de Veenfabriek een aantal Veenproeven. Daarin krijgt het publiek voorproefjes van aankomende voorstellingen. De codes tijdens de Veenproef zijn anders. Er is geen tribune met aandachtig luisterend en kijkend publiek tot de voorstelling klaar is en het applaus volgt. Bezoekers van een Veenproef zitten aan lange tafels en zien fragmenten van de voorstelling in ontwikkeling. Sprekers uit de wetenschap, de politiek of van bedrijven wisselen de fragmenten af. Tussendoor serveren medewerkers van de Veenfabriek voor-, hoofd- en nagerecht. Binnen het themajaar Kracht en Toekomst zijn er onder meer Veenproeven geweest rond Moby Dick, Arianna en de Nieuwe Wereldsymfonie en op 29 oktober stond de voorstelling Hyllos, die op 16 november in première gaat, centraal.

In Leiden is het Rijksmuseum van Oudheden gedurende de maand november het toneel voor de nieuwe Griekse tragedie die classicus Herman Altena schreef. Het gaat over Hyllos die na de dood van zijn vader Herakles, koning van Trachis, de macht over de stad krijgt. Centraal staat dat hij zijn volk en getrouwen mee wil nemen naar een nieuwe staatsvorm: de democratie, naar het voorbeeld van zijn goede vriend Theseus in Athene. In Hyllos werken acteurs en muzikanten van de Veenfabriek samen met het Asko/Schönberg ensemble. De muziek is gecomponeerd door Derek Bermel.

IMAG1610Na de Veenproef op 29 oktober kan ik me nauwelijks een betere plek voorstellen als podium voor een Griekse tragedie. Uitzicht op de Nubische Tempel uit het dorp Taffeh en de sarcofaag van Ahmes, beiden afkomstig uit Egypte. De Tempelzaal was omgetoverd tot een restaurant: aan lange tafels zaten we, sommige toeschouwers met hun rug naar het podium wat tijdens fragmenten allerlei verschuivingen en verdraaiingen opleverde. Nadat iedereen een plekje gevonden had, leidde regisseur en artistiek leider van de Veenfabriek Paul Koek de avond in. Op dat moment was Hyllos nog volop in ontwikkeling en mochten we proeven van een aantal scènes. Milena Haverkamp, die in het stuk Iolé speelt, de tweede vrouw van Herakles, stapte op het podium. Maar dat zagen we niet, want Paul Koek verzocht het publiek gedurende de proloog de ogen te sluiten.

Met onze ogen dicht hangen we aan de lippen van Iolé, de tweede vrouw van Herakles. Zachte muziek klinkt. In onze fantasie doemen de beelden op van in diepe slaap gedompelde peuters, Herakles en zijn broertje Iphicles. We zien de vervaarlijke slangen die door de jaloerse godin Hera op de broertjes zijn afgestuurd. Het is de geboorte van een held als Herakles onvervaard de kelen van de gifbrengers dichtknijpt. Tegelijkertijd is deze proloog van Hyllos de herdenking en rouw om de dood van de geliefde held, de geëerde koning van Trachis.

IMAG1649

Jacobien Elffers (Hippé) en Michael Bloos (Demophon) in actie

We proeven van het voorgerecht als classicus en auteur Herman Altena het podium betreedt. Hij vertelt ons over de achtergrond van tragedies, dat hij er verschillende heeft vertaald en hoeveel vrijheid je hebt als je een nieuwe tragedie schrijft. Daarin heeft hij, net als in de oudheid, een actueel politiek thema belicht: wat gebeurt er met de democratie als mensen hun vertrouwen erin verliezen. Zeker als ze ervaren dat standpunten en idealen in rook opgaan gedurende de coalitievorming. Wij moeten ons als kiezers voortdurend afvragen wat de werkelijkheid is die achter de woorden schuilt. Want, zegt Herman, wellicht zijn de standpunten van de opponenten in de Griekse tragedie, Hyllos en Lykos, wel volledig uitwisselbaar.

Tijdens een repetitie in het RMO

Tijdens een repetitie in het RMO

Als Herakles, koning van Trachis, overlijdt en de macht naar zijn zoon Hyllos overgaat, wat gebeurt er dan? Wie is trouw aan hem en volgt hem in zijn wens om, naar het voorbeeld van de koning van Athene, Theseus, ook in Trachis de democratie te installeren en het volk de macht te geven. Naast de vraag wat democratie is en welke verhalen de waarheid vertellen, staat in de enscenering ook de politiek onder druk van de media. Dat belooft een spektakel te worden, want de arena zal – horen we op de Veenproef – een televisiestudio zijn.

IMAG1625Tijdens het hoofdgerecht spraken Mieke van Heesewijk, een van de oprichters van Publeaks (veilig en anoniem informatie over misstanden lekken naar journalisten) en Myrthe Hilkens, voormalig Tweede Kamerlid voor de PvdA, over hoe zij democratie ervaren en wat zij doen of gedaan hebben om transparantie te bewerkstelligen. Publeaks is een burgerinitiatief en heeft als doel onder meer om het onderzoeks- en controlerend vermogen van de pers te versterken. Het zoekt zelf geen data, maar is een brievenbus en daarmee dus ook niet vergelijkbaar met Wikileaks, dat zelf informatie zoekt en publiceert.

IMAG1655Myrthe Hilkens verdient hulde, omdat zij op een krachtige en tegelijk kwetsbare manier vertelt over de keuze die ze maakte om uit de Tweede Kamer te stappen. Zij koos voor haar idealen en kon zich niet langer verenigen met de keuzes die haar partij, de PvdA maakte in het regeerakkoord. Ze werd wakker geschud door de brief die Jan Pronk schreef over de teloorgang van de sociaaldemocratische beginselen. Zijn brief en haar ongenoegen over de onterechte afwijzing van de asielaanvraag van mensenrechtenactivist Alexander Dolmatov deden haar een besluit nemen. Na de zomer koos ze voor haar sociaaldemocratische idealen en voor zichzelf en stapte uit de Kamer.

Scène 8

Scène 8

De scène die daarna gespeeld werd, bezorgde me kippenvel. Hyllos en zijn tegenstander Lykos zijn in discussie over wat het volk denkt en wil. De een weet het nog beter dan de ander. En als het volk dan spreektijd krijgt, komt er alleen een (prachtig gezongen) klaagzang zonder tekst. De scène lijkt regelrecht afkomstig uit de verhalen van Mieke en Myrthe. Enkele citaten uit scène 8:

LYKOS Hoedt u, koning, voor het egoïsme dat de grootste drijfveer vormt bij alle keuzes die het volk maakt, waardoor burgers blind elke leider volgen die zich aandient als de oplossing voor hun noden, zoals – lijkt mij – Athene pijnlijk duidelijk maakt.

HYLLOS Ik wil de angst wegnemen, waarmee u
eerst in naam van Herakles, en nu in mijn naam, het leven hier
doorlopend verstikt. Ik wil dat er een nieuw elan ontstaat
door het volk daadwerkelijk te betrekken bij zijn eigen toekomst,
wat het rijkste zaaibed is voor een bloeiende samenleving.

HYLLOS Wat daar (in Athene, DD) gebeurt,
bewijst voor mij dat de gewone burger zich
juist veel meer in het politieke krachtenspel
bekwamen moet. Wie uit ervaring inzicht heeft,
laat zich niet meer misleiden door angstzaaierij.

Als de schoonheid van de Veenproef ook maar enigszins een indicatie is van de voorstelling, dan raad ik iedereen aan deze voorstelling op deze unieke locatie te bezoeken. Kaarten zijn te bestellen via www.veenfabriek.nl

Trailer van de Veenproef:

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Leiden, Muziektheater, Theater en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op De woorden achter de werkelijkheid

  1. Eric zegt:

    Ik was weer even terug, en kon zo twee keer genieten van een mooie avond. Dank je wel, Diana!

  2. Johanna Klein zegt:

    Zou dit wel heel graag willen zien. Geweldig zoals je de sfeer weet op te roepen.

  3. Pingback: Fairy Queen is overrompelend als de liefde zelf | Solvejg's wereld

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s