Om nooit meer te vergeten

Zondagavond viel ik midden in een programma op Canvas over de verbeelding van de zwarte mens in de kunst: Zwart belicht. Tot mijn spijt heb ik de tentoonstelling ‘Black is beautiful’ die vorig jaar zomer in de Nieuwe Kerk in Amsterdam te zien was, gemist. Te druk met vakantie vieren in Griekenland en het bekijken van de verbeelding van de ‘witte’ mens, in marmer en wat nog meer. Kennelijk was ik niet getriggered door de tentoonstelling destijds, maar nu des te meer, want vorige week las ik in één ruk het prachtige boek ‘Beminde’ (oorspronkelijke titel: ‘Beloved’) van Toni Morrison, die in 1993 de Nobelprijs voor de Literatuur ontving. Voor zover ik dat beoordelen kan op grond van een van haar boeken, volslagen terecht.

Het verhaal speelt zich af in de eindjaren van de slavernij in het Zuiden van de Verenigde Staten van Noord-Amerika. De stemmen van alle belangrijke personages in het leven van Sethe brengen nieuwe invalshoeken in over de gebeurtenis die centraal staat in dit boek: de moord op Beminde, een meisje dat door haar moeder Sethe is omgebracht om erger te voorkomen. Erger is het leven in slavernij en dat is iets dat Sethe, die gevlucht is en in vrijheid leeft met haar vier kinderen, koste wat kost wil voorkomen. Dus als ‘meester’ zijn handlangers uitstuurt om haar en haar kinderen terug te halen, besluit Sethe haar kinderen te vermoorden.
 
Het is alsof je voelt wat er gebeuren gaat, het klamme zweet breekt je uit als de mensen die het dichtst bij haar staan (onder andere haar schoonmoeder Baby Suggs) net te laat in de schuur zijn om de moord te voorkomen en net op tijd om de andere drie kinderen bij hun moeder weg te halen. De jongens verdwijnen uit het leven van hun moeder, begrijpelijk ook al is haar motief zuiver. Haar jongste dochter Denver, geboren tijdens de vlucht naar de vrijheid, blijft bij haar en verlaat het erf nooit. Intussen wordt hun huis door de geest van Beminde geteisterd, net zolang totdat Denver een besluit neemt om haar moeder te beschermen. Op het moment dat ze het erf verlaat en de angstaanjagende wereld intrekt om hulp te zoeken, blijkt die wereld welwillender te zijn dan ze dacht.
 
Onder de verhaallijn speelt het leven in slavernij, nooit expliciet op klagende wijze, meer als een gegeven, als zorgvuldig geschreven terloopse zinnen. Zoals de verwijzing naar Sethes moeder die is opgehangen, ooit, maar ze wist niet waarom, ze was nog te klein; misschien wilde haar moeder vluchten en kreeg ze de toen geldende straf waar de ‘gewone’ lijfstraf niet ‘paste’: ophanging.
En later, als Sethe vlucht, komt ze langs een veld met opgehangen slaven (“Vlak langs die jongens liep ik, die in de bomen hingen. Eentje had het hemd van Paul A maar hij had niet zijn voeten en niet zijn hoofd. Ik liep er glad langs (…). God deed maar wat hij wilde”(252). Die zinnen blijven in mijn hoofd hangen gedurende de rest van het boek. En de schrijnende stem van Billie Holiday (Strange Fruit) lijkt me te vergezellen.
 


Billie Holiday – Strange Fruit

Lees ook:
Toni Morrison: Kindermoord als liefde (de Volkskrant, mei 2009)

De duisternis waarmee wij zijn geboren (Trouw, november 2008)
De Toni Morrison society





 
 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Literatuur, Volkskrantblog en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

22 reacties op Om nooit meer te vergeten

  1. kuifje simon zegt:

    Strange fruit;
    ook de tekst is schrijnend;
    mooie blog

  2. on_yer_bike zegt:

    Wat was er veel te zien op dat schilderij met die vier continenten (Azië, Europa, Amerika en Afrika geloof ik) met elk een vrouw aan hun zijde. Die uit Afrika was dus zwart en had de meeste sieraden, ze symboliseerden elk een rivier etc. etc. Goed dat die mevrouw dat allemaal uitlegde want anders had ik nooit geweten wat er allemaal op dat schilderij stond. Viel ook toevallig in dat programma en wat was dat goede televisie!

  3. coby zegt:

    Onder de indruk na het lezen van je blog en de linken, ook van Billie Holliday met dat nummer dat onder je huid kruipt.
    De geschiedenis, impact en gevolgen van slavernij zijn eigenlijk nog zo dichtbij.
    Hartelijke groet, Coby

  4. Maria Trepp zegt:

    Nog geen Toni Morrison gelezen tot mijn grote spijt, maar wel "Black is beautiful "gezien en erover geblogged:
    "Black too beautiful??"http://www.vkblog.nl/bericht/219083/Black_too_beautiful%3F-_Jan_Sluijters

  5. solvejg zegt:

    @kuifje simon: dank! Je hebt helemaal gelijk, daarom past het ook zo precies!
    @on yer bike: Ik was zeer gefascineerd door de vrouw die het uitlegde: zo gepassioneerd! Zij vertelde zelfs dat het volgens haar interpretatie ging over de vier belangrijkste rivieren (Ganges, Eufraat, Tigris en Nijl) met hun bronnen. De bron van de Nijl, de zwarte vrouw, werd inderdaad afgebeeld als de rijkste, maar ook als de meest mysterieuze, ook omdat de bron van de Nijl kennelijk verborgen is. Ik vond het ook erg goede televisie, ik heb er zelfs Zomergasten voor laten schieten!!
    @coby: Je hebt helemaal gelijk coby, het is absurd kort geleden gebeurd allemaal. En ik heb nog meer linken gezien, ook naar stukken waarin werd gediscussieerd of het nog wel nodig is om gedenktekens van de slavernij op te richten. Ik denk van wel: er zijn zoveel mensen de dupe van geworden: je mag het echt nooit vergeten. Ik ben van plan nog meer van Toni Morrison te gaan lezen, ze heeft vorig jaar weer het thema van de slavernij opgepakt met ‘Mercy’ (een daad van barmhartigheid). En ik heb ‘Jazz’ nog in mijn boekenkast staan. Wil ik al heel lang lezen, het kwam er niet van…. Hartelijke groet terug!
    @Maria: ha, dat had ik kunnen weten natuurlijk! Ik ga meteen kijken!

  6. laila zegt:

    Mercy had ik in handen, maar heb ik toch weer weggegelegd.
    Een recensie die me overhaalt haar toch te lezen.
    En Billie is prachtig!
    Een bijdrage die er toe doet Solveg.

  7. Linda zegt:

    Dank, het klinkt als een boek wat ik graag wil lezen.
    Ik ken wel ”Tituba”, van Maya dÁngelou, die ook dit thema beschrijft. Onlangs zag ik een docu over hoe kunstenaars Afrikaanse mensen hebben afgebeeld in de loop der eeuwen, (slaven werden vaak als levend voorbeeld gebruikt) echt een verrassende documentaire.
    Mooi blog is dit!

  8. solvejg zegt:

    @laila: dank je wel voor je reactie. Ik ben er blij mee! Ik ben benieuwd of je Mercy gaat lezen en wat je ervan vindt…
    @Linda: wat goed dat je me aan Maya Angelou herinnert. Haar eerste boek waarin ze over haar leven schrijft, heb ik nog ergens liggen. Ik ga het meteen lezen!! En de documentaire die je hebt gezien, waar zag je die, is dat eenzelfde docu als op Belgie? Dank je wel voor je compliment.

  9. galadriel zegt:

    prachtig blog Sol, en die zinnen blijven, zonder dat ik het boek gelezen heb, ook hangen…. en Billy Holiday… iemand die tragischer kan zingen, ken ik niet

  10. solvejg zegt:

    @gala: dank je! Ik hou van zinnen die blijven hangen, geschreven of gezongen (las jouw koopgoot verhaal, bij Caesarion is dat kennelijk ook het geval??)

  11. ramirezi zegt:

    Zoals jij het beschrijft vind ik het al mooi, moet een bijzonder boek zijn…

  12. Bregje Buitenwijk zegt:

    ik vrees dat ik het boek niet wil lezen. Zo droevig:(

  13. Jane zegt:

    Solvejg, ik heb die ‘Black is Beautiful’ tentoonstelling wel gezien en het was inderdaad erg leuk. Sindsdien let ik er extra op, en het is echt frappant hoe eentonig de zwarte figuranten in 3-koningenstukken uit de middeleeuw uitzien. Rubens, Rembrandt en Hals konden zwarten echt uitbeelden, en tot mijn vreugde zag ik dat zelfs Geertgen tot Sint Jans een echte zwarte heeft afgebeeld. Er waren dus wel degelijken zwarte mensen te zien in Holland in de middeleeuwen, en dat feit alleen al roept allerlei andere vragen op; zoals waar kwamen zij vandaan, en wat deden zij voor de kost, enz.

  14. solvejg zegt:

    @rami: dank je wel! Het is echt heel bijzonder!
    @Bregje: het loopt goed af hoor!
    @Jane: Ja, dat is inderdaad ontzettend interessant, dat is iets om eens flink uit te gaan zoeken! In de docu werd het ook heel duidelijk dat Rubens zich niet heeft laten verleiden tot stereotypering! Wat goed dat jij wel naar de tentoonstelling bent geweest!

  15. Paul Nijbakker zegt:

    Hej Solvejg,
    Ik vond zelf Song of Solomon van Toni Morrisson erg goed, vooral de magisch realistische elementen erin spreken me aan.
    Phenomenal Woman van Maya Angelou is het favouriete gedicht van mijn dochter (wel in de versie waar het door Maya zelf wordt voorgedragen, met passie)!
    Hoe tragisch is het te leven met de wetenschap dat men nooit de tijd van leven zal hebben om alle lezenswaardige boeken van de wereld te verslinden…

  16. solvejg zegt:

    Ha Paul! Om met je laatste opmerking te beginnen: dat is inderdaad om diepbedroefd van te worden!! Ik probeer het een beetje aan te pakken door fanatiek een aantal boeken van een schrijver te lezen, dan heb ik nog enigszins het gevoel dat ik het onder controle heb 🙂 Dus ik denk dat ik Song of Solomon ook ga lezen en dan laat ik je weten (hier op t blog) wat ik ervan vond….
    En dit (http://www.feminist.com/resources/artspeech/insp/maya.htm) is inderdaad een geweldig gedicht zeg!! Wat fijn dat je me daarop attent maakt. Je dochter, hoe oud is ze?

  17. Paul Nijbakker zegt:

    Hi Solvejg,
    Hoor Maya Angelou het gedicht voordragen: http://www.pcplanets.com/mp.php?id=3756903
    Mijn dochter (de aangenomen dochter van mijn vrouw ,eigenlijk, dus ik ben ouder zonder vader te hoeven zijn, is dat niet geweldig!) is nu 17 en zit op de Finse versie van het MBO.

  18. Christianne Muusers zegt:

    Ik zal het boek zeker gaan lezen.
    Strange Fruit kan ik nooit aanhoren zonder tranen in mijn ogen te krijgen. Dit filmpje had ik nooit gezien, heel indrukwekkend.

  19. solvejg zegt:

    @Paul, wat goed om haar stem te horen, fenomenaal!! Je hebt het getroffen zo te horen :-))
    @Christianne: ik zie dat je weer actief bent op het blog, betekent dat dat het weer beter met je gaat? Ik ga jouw stukken snel lezen! Ik ben blij dat je er weer bent!

  20. Smokey Robbinson zegt:

    Schrijnend verhaal en dan te bedenken dat dit leed waargebeurd is. Billie Holiday beschikt over de stem bij uitstek om dit voelbaar te zingen. Mooi en droevig.

  21. koen zegt:

    Schrijnend , goed verteld! Door merg en been gaat ook de stem van Billy Holiday, ook haar mimiek spreekt voor zich..met een zekere waardigheid. Ook erg mooie uitvoering met alleen begeleiding van de piano..
    Gewaagd om een onderscheid te maken tussen zwarte en witte kunst door de programmamakers..In de muziek en zeker in de jazz is het groot compliment als je muziek black klinkt.
    Acteel nu eigenlijk, 400 jarig bestaan NY , slavenhandel ..een van de meest vreselijke ‘VOC menatliteitskwesties ‘ ooit!
    gr,koen

  22. Solvejg zegt:

    @Smokey: dank je wel voor je reactie!
    @koen: ja he, het blijft actueel en het is ook confronterend hoor! Ik lees nu maya angelou: "ik weet waarom gekooide vogels zingen" (http://www.degeus.nl/book/1527.html) en het is heftig om ‘jezelf’ steeds terug te zien in haar beschrijving van het ‘blankvolk’.
    De programmamakers maken volgens mij niet zo zeer onderscheid tussen witte en zwarte kunst: er wordt nadruk gelegd op de verbeelding van de zwarte mens… Groetjes, Solvejg

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s