De hilarische traagheid van het bestaan – Winch only

Voorafgaand aan de voorstelling ‘Winch only’ van Christoph Marthaler, werd Arthur Sonnen (organisator van wijlen het Theaterfestival in Amsterdam) door Lex Bohlmeijer geïnterviewd. Natuurlijk ging het heel even over uitspraken van Ivo van Hove over een reorganisatie van het theater in Nederland en over de wedijver tussen Amsterdam en Rotterdam (waar het internationale theater wel naar toe komt), maar het doel van het gesprek was de voorstelling Winch only, die gisteren, 20 september, gepresenteerd werd in het kader van de (Internationale) Keuze van de Rotterdamse Schouwburg.

Dit gesprek kon ik overigens moeiteloos als raamwerk over de voorstelling houden. Vandaar dat ik het als een soort alternatieve recensie voor jullie op papier gezet heb. Lees vooral hier en hier en ook hier over de koppelingen die Marthaler in zijn laatste werk heeft gemaakt.

Volgens Sonnen gaat alles van Marthaler eigenlijk uit van een liederenavond in een kroeg met veel drank. En altijd is er de geënsceneerde ruimte van Anna Viebrock. Altijd zijn het herinneringen van een auteur aan dingen die ooit hebben plaatsgevonden. De ruimte lijkt vertrouwd, maar altijd gebeurt er iets waardoor je als toeschouwer in verwarring raakt over die ruimte.

De voorstellingen van Marthaler zijn één geheel: de tekst, de associaties, de beelden, alles ligt over elkaar heen. Terwijl Omtrent Déedée (Hugo Claus) het uitgangspunt van de voorstelling was, verdwijnt dat gegeven naar de achtergrond. Ook Monteverdi’s Kroning van Poppea wordt veelvuldig geciteerd. Over blijft dat het om een familie bijeenkomst gaat met alle narigheid vandien.

De mensen op het toneel zijn Zwitsers, citeert Sonnen Marthaler. En Zwitsers generen zich altijd omdat ze zich nergens mee mogen bemoeien en altijd onafhankelijk moeten blijven. Niemand wil dat Zwitsers een standpunt innemen of ergens bij betrokken raken en daarom zijn Zwitsers de eenzaamste mensen die er bestaan.

Hilarisch is de rol van de tijd in Marthaler’s werk: de verlangzaming van de tijd, zoals Sonnen zo treffend zegt. Er gebeurt zoveel dat je nooit alles kunt zien. Als je naar een detail kijkt, je concentreert op een van de personages, verlies je uit het oog wat elders gebeurt en kun je verrast worden door de onverwachte verandering die dan inmiddels heeft plaatsgevonden. Sonnen heeft bij Marthaler’s werk de associatie met het werk van Georges Perec, een lijstjesverzamelaar, filmer, schrijver. Met name refereert hij aan zijn werk ‘Je me souviens’. (Ga op die site kijken en verbaas je over wat je er ziet).

Geen hoofdrollen in Winch only: het interessante aan de spelers is juist dat Marthaler ze neerzet als bijrollen. De personages lijken daar zelf ook de nodige moeite mee te hebben en ze doen dan ook stuk voor stuk hun uiterste best om uit die bijrol te stappen. Het is ook voor het publiek confronterend, want zijn wij niet allen slechts voor een bijrol weggelegd, ook al doen we nog zo onze best sporen achter te laten?

De voorstelling zelf is niet samen te vatten of te beschrijven. Het is iets dat je moet ondergaan, wilt ondergaan. Ik was twee uur lang geboeid, geamuseerd, ontroerd en gefascineerd door het spel, de wendingen, de idiote – bijna geïmproviseerd lijkende – invallen. Met de stemmen werd zowel zoetgevooisd als krakend gezongen, waarbij wat mij betreft zowel het imiteren van vuurwerk als het kattegemiauw de kroon spanden.

Hilarisch waren werkelijk bijna alle scènes, hoewel ook de triestheid en de wreedheid voortdurend op de loer lagen. Een chorus uit de Matthäus passion in combinatie met een ‘haperende geluidsopname’ heb ik bewonderend met open mond zitten aanstaren, zo’n fantastische stembeheersing hoor je niet vaak.

Ik wist niet waar het heen ging, maar dat is gelijk aan het leven zelf, daarom hou ik zo van deze vorm van toneel (net zoals ik zo gecharmeerd was van Marthalers versie van Seemannslieder). Plotseling, onaangekondigd, leek ik na die twee uur het wachten moe, mijn concentratie zakte weg; de rij waar ik zat was van elke bries verstoken en ik gleed zo nu en dan de voorstelling uit, ongeveer vanaf het prachtig gearrangeerde I go to sleep, waardoor ik helaas de clou – als die er in dit stuk al is – heb gemist.

Maar zo gaat het leven ook eigenlijk: in een zucht is het voorbij en aan het eind van je leven verbaas je je over de snelheid waarmee je bij dat einde gekomen bent. En in de meeste gevallen moet je bekennen dat je de clou gemist hebt.

Verder lezen: zie links hierboven en hier (waar de foto’s vandaan komen) en google vooral verder op ‘Winch only’ en ‘Christoph Marthaler’ bij bovenmatige interesse. Omtrent Deedee van Hugo Claus en Monteverdi’s Kroning van Poppea voor achtergrondinformatie over de associaties en uigangspunten voor de voorstelling.

Met een knipoog van Solvejg © 21 september 2006

Nagekomen bericht: lees ook de recensie van Hein Janssen in de papieren Volkskrant van 22 september! NB: de link werkt helaas alleen bij een online abonnement.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

15 reacties op De hilarische traagheid van het bestaan – Winch only

  1. jeg synes zegt:

    øfffff…daar valt weer veel te lezen op je linkjes…allemaal nieuwe interessante dingen waar ik totaal geen weet van heb…..maar niettemin inspirerend en om over na te denken…
    indedaad zoals ik ook schrijf op mijn blog…
    hte leven is zo voorbij….

  2. Solvejg zegt:

    Lieve Jeg, wat ben je weer snel!! Je me souviens is echt een aanrader, link vooral door op de namen en zie hoe Perec zijn wereld vastlegde. Was ie eigenlijk ook een blogger 🙂

  3. niko zegt:

    Ik heb Seemanslieder van ZTHollandia gezien dat was ik vreemd genoeg vergeten! Leven gaat snel voorbij…….zeker als je mooie dingen vergeet. Oeps, wat zegt dat nou weer over mij:)
    Ik heb in het verleden vele voorstellingen gezien van ZTHollandia, ik vind het een groot verlies voor het Nederlands toneel dat ze zijn opgeheven.
    Met genoegen gelezen.

  4. Solvejg zegt:

    Dank je niko! Ik ben het helemaal met je eens, maar gelukkig is daar NTGent, waar Johan Simons naar toe is gegaan! In november gaat de Oresteia in premiere in Amsterdam, waar Toneelgroep Amsterdam en NTGent samen aan werken. En Opening Night was ook het resultaat van die samenwerking. Het mooiste van afgelopen seizoen (en gelukkig is dat ook met de toneelprijzen bevestigd). Dus niko, er is hoop!!

  5. pioen zegt:

    wat een prachtige recensie! aanbevolen!

  6. Solvejg zegt:

    Dank pioen, zit je ook nog ff lekker te bloggen?

  7. pioen zegt:

    sssst op mijn werk 😉 Heb trouwens ook je stukje over Venetie gelezen. Prachtig!

  8. Solvejg zegt:

    Dank je!! Gaan we weer es bellen?? Hoei, het heeft nu een hoog chatkarakter :)Reactie is geredigeerd

  9. Jerunda zegt:

    @ Solvejg:
    Zoals je zegt, het leven is in een zucht voorbij, carpe diem.
    @ Niko:
    Mooie dingen vergeten, wat zonde…

  10. niko zegt:

    Het waren niet alleen de voorstellingen maar ook was ik dol op de acteurs, muziek en het locatietheater van Hollandia…en mis ik Jeroen Willems.
    Maar oke, bij NTGent zit Els Dottermans, geweldige actrice….ach wie weet, hierover nadenken voel ik een beetje oude liefde naar boven borrelen.
    @Jerunda, Ja vreselijk he, het is een levens-zonde. Schrale troost is, ik vergeet ook de vervelende dingen. Eigenlijk onthoudt ik helemaal niks!!:)
    Ik zal stoppen met mij reactie……loop me te vervelen op mijn werk…ga maar weer wat doen.

  11. Solvejg zegt:

    Hihi, niko, ik probeer ook zoveel mogelijk Jeroen Willems tot mij te nemen!! Zie mijn ‘recensies’ van Sentimenten en natuurlijk Brel2, maar die heb je zelf ook al gezien! En ja, ga wat doen! :)Reactie is geredigeerd

  12. Niko zegt:

    Nog een keer:)
    Wat klinkt dat heeeerlijk…..Jeroen willems tot mij te nemen.:))))hi hi

  13. alib zegt:

    Heel interessant. Maar wel een overdaad aan informatie met al die links. Begrijp ik het goed dat de voorstelling alleen in Rotterdam te zien is?

  14. Berbara zegt:

    Een héle mooie recensie, Solvejg!

  15. Solvejg zegt:

    @niko: 🙂
    @alib: de voorstelling wordt nog wel elders gespeeld, maar dan vooral
    in het buitenland. Ik hou erg van links, daar mag iedereen mee doen wat
    ie wil!
    @Berbara: dank je!Reactie is geredigeerd

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s